जळगाव (प्रतिनिधी: आसमा शेख): शहरातील रामेश्वर कॉलनी येथील मेहरून रोजी आज टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर करून पर्यावरण संवर्धनाचा संदेश देण्याच्या उद्देशाने मेहरूण येथील श्री संत ज्ञानेश्वर प्राथमिक व माध्यमिक विद्यालयात ‘टायर हॅकथॉन’ हा अभिनव उपक्रम राबविण्यात आला. या उपक्रमात विद्यार्थ्यांनी जुन्या टायरसह वापरलेल्या बाटल्या आणि इतर पुनर्वापरयोग्य साहित्याचा उपयोग करून पक्ष्यांसाठी उपयुक्त वस्तूंचे नमुने तयार केले. या माध्यमातून विद्यार्थ्यांनी कल्पकता, संघभावना आणि पर्यावरणाप्रती संवेदनशीलतेचे दर्शन घडविले.
आजच्या काळात कचरा व्यवस्थापन आणि पर्यावरण संवर्धन ही महत्त्वाची आव्हाने बनली आहेत. वापरात नसलेल्या जुन्या टायरचा योग्य पुनर्वापर करून पक्ष्यांसाठी पाणी ठेवण्याची व्यवस्था, खाद्यपात्र तसेच सावलीसाठी उपयुक्त रचना तयार करता येऊ शकतात, ही संकल्पना विद्यार्थ्यांसमोर मांडण्यात आली. त्यानुसार विद्यार्थ्यांनी उपलब्ध साहित्याचा कल्पकतेने वापर करत विविध नमुने साकारले.
समस्या ओळखून उपाय शोधण्याचा प्रयत्न
या हॅकथॉनमध्ये विद्यार्थ्यांनी प्रथम पक्ष्यांच्या गरजा समजून घेतल्या. त्यानंतर विविध गटांमध्ये विभागून साहित्याची निवड, नमुन्यांची निर्मिती आणि सादरीकरण अशी प्रक्रिया पूर्ण केली. प्रत्येक गटाने आपल्या संकल्पनेमागील उद्देश, वापरलेले साहित्य आणि त्यातून पक्ष्यांना होणारा संभाव्य फायदा स्पष्ट केला. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना समस्या ओळखून त्यावर व्यवहार्य उपाय शोधण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव मिळाला.
अनुभवाधारित शिक्षणाला चालना
राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० मधील अनुभवाधारित शिक्षणाच्या संकल्पनेशी सुसंगत असलेल्या या उपक्रमातून विद्यार्थ्यांना कृतीतून शिकण्याची संधी मिळाली. नावीन्यपूर्ण विचार, समस्या निराकरण, संघकार्य, संसाधनांचा योग्य वापर आणि सादरीकरण यांसारख्या कौशल्यांचा विकास करण्यावर भर देण्यात आला. टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर करून पर्यावरणपूरक पर्याय निर्माण करता येतात, याची जाणीवही विद्यार्थ्यांना झाली.
इको क्लबच्या माध्यमातून पर्यावरण संवर्धनाचा जागर
शाळेच्या इको क्लबच्या माध्यमातून पर्यावरणपूरक उपक्रमांना प्रोत्साहन दिले जात आहे. पक्ष्यांसाठी उपयुक्त वस्तू तयार करण्यासोबतच त्यांची सुरक्षितता, स्वच्छता आणि नियमित देखभाल यांनाही महत्त्व देण्यात आले. अशा उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांमध्ये निसर्गप्रेम, जीवसृष्टीविषयी करुणा आणि पर्यावरणाप्रती सामाजिक जबाबदारीची भावना विकसित होण्यास मदत होते.
मुख्याध्यापक मुकेश नाईक यांच्या मार्गदर्शनाखाली राबविण्यात आलेल्या या उपक्रमातून टाकाऊ वस्तूंचा पुनर्वापर, विद्यार्थ्यांची सर्जनशीलता आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा सुंदर संगम साधण्यात आला. जुन्या टायरला नवे रूप देत पक्ष्यांसाठी उपयुक्त साधने तयार करण्याच्या या उपक्रमातून ‘टाकाऊतून टिकाऊ’ हा संदेश विद्यार्थ्यांनी कृतीतून दिला.
